چين جو سياسي نظام دنيا جي گهڻن ملڪن کان مختلف آهي. هتي حڪومت، فوج ۽ حڪمران پارٽي عملي طور هڪ ئي طاقت جي ڍانچي ۾ جڙيل آهن. چين کي سمجهڻ لاءِ انهن ٽنهي ادارن جي لاڳاپي کي گڏ ڏسڻو پوي ٿو.

چين ۾ اصل طاقت ڪميونسٽ پارٽي آف چائنا وٽ آهي. ملڪ ۾ چونڊون ٿين ٿيون، پر سياسي مقابلي واري پارٽي نظام موجود ناهي. پارٽي جو مرڪزي ادارو “پوليٽ بيورو” ۽ ان جي اسٽينڊنگ ڪميٽي سمجهي ويندي آهي، جيڪا قومي پاليسي جو رخ طئي ڪري ٿي. رياست جا ادارا، جهڙوڪ اسٽيٽ ڪائونسل ۽ قومي پارليامينٽ، گهڻو ڪري انهن فيصلن کي قانوني شڪل ڏين ٿا.

چين جي فوج، جنهن کي پيپلز لبريشن آرمي (PLA) چيو وڃي ٿو، روايتي معنيٰ ۾ رياستي فوج نه پر پارٽي جي فوج سمجهي وڃي ٿي. فوج جو ڪنٽرول “سينٽرل ملٽري ڪميشن” وٽ آهي، جيڪا سڌي طرح پارٽي قيادت جي ماتحت آهي. ان جو مطلب اهو آهي ته سياسي قيادت ۽ فوجي قيادت جي وچ ۾ فاصلو تمام گهٽ آهي.

موجوده صدر شي جن پنگ هن نظام ۾ غيرمعمولي طور مضبوط حيثيت رکن ٿا. هو هڪ ئي وقت ٽي اهم عهدن تي ويٺل آهن:

پارٽي جا جنرل سيڪريٽري، چين جا صدر، ۽ سينٽرل ملٽري ڪميشن جا چيئرمين.

هي ٽنهي عهدن جو گڏ ٿيڻ چين جي سياست ۾ طاقت جي مرڪزي ٿيڻ جي علامت آهي.

2018 ۾ آئين ۾ تبديلي ڪري صدارتي مدت جي حد ختم ڪئي وئي، جنهن کان پوءِ شي جن پنگ جي ڊگهي قيادت جو رستو کلي ويو. ان کان اڳ چين ۾ قيادت جي تبديلي جو هڪ غير لکيل نظام هلندو رهيو هو، جنهن تحت هر ڏهن سالن ۾ نئين قيادت ايندي هئي.

اختلافن جي سوال تي صورتحال ڪجهه پيچيده آهي. چين جو سياسي نظام کليل تنقيد يا عوامي اختلاف جي اجازت نٿو ڏئي، تنهن ڪري اندروني بحث عام نظر نٿو اچي. بهرحال، تاريخي طور ڪميونسٽ پارٽي جي اندر مختلف خيال ۽ گروپ موجود رهيا آهن. شي جن پنگ جي دور ۾ ڪرپشن خلاف مهم دوران ڪيترن ئي اعليٰ آفيسرن ۽ فوجي عملدارن کي هٽايو ويو، جنهن کي هڪ طرف احتساب چيو ويو ته ٻئي طرف طاقت جي مرڪزي ٿيڻ جو عمل به سمجهيو ويو.

چين جي معيشت ۾ سستي واڌ، ٽيڪنالاجي ۽ واپار بابت عالمي تڪرار، ۽ علائقائي سياست جهڙن معاملن تي پاليسين بابت به بحث ٿيندو رهيو آهي. پر اهو بحث گهڻو ڪري پارٽي جي اندروني سطح تائين محدود رهندو آهي، عوامي سياسي تحريڪ جي صورت ۾ ظاهر نٿو ٿئي.

چين جي تاريخ ٻڌائي ٿي ته استحڪام کي اتي وڏي اهميت ڏني وڃي ٿي. حڪومت ۽ پارٽي ٻنهي جو بنيادي مقصد سياسي ڪنٽرول برقرار رکڻ ۽ معاشي ترقي کي جاري رکڻ آهي. ان ڪري ڪنهن وڏي کليل بغاوت يا قيادت جي خلاف عوامي تحريڪ جو امڪان گهٽ نظر اچي ٿو.

مختصر طور، چين جو نظام هڪ مضبوط مرڪزي قيادت تي ٻڌل آهي جتي پارٽي، فوج ۽ حڪومت هڪ ئي طاقت جي دائري ۾ ڪم ڪن ٿا. شي جن پنگ هن ڍانچي جي مرڪز ۾ آهن، ۽ اختلاف موجود هجن به ته اهي گهڻو ڪري بند سياسي نظام جي اندر ئي محدود رهن ٿا